جوجه كشى شترمرغ

بخش اول

بخش دوم

بخش سوم

مقدمه
ورود شترمرغ به ایران در حدود ده سال پیش آغاز گردید و در این مدت نتایج بدست آمده از تحقیقات برروی ‏نحوه زیست این پرنده در کشور همگی موید این امر است که پرورش شترمرغ به عنوان یک صنعت سودآور و با آینده‌ای درخشان می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. سعی ما بر آن است تا طی چندین مقاله قسمت‌های مختلف پرورش علمی ‏و عملی شترمرغ را متذکر شویم.‏

                

دوران جوجه کشی 42 روز می باشد. درجه حرازرت دستگاه جوجه کشی 3/36 درجه سانتی گراد و رطوبت در حدود 20 تا 25 درصد است. وزن تخم به طور متوسط در حدود 5/1 کیلوگرم بوده و در پایان دوران جوجه کشی بایستی در حدود 13 تا 15 درصد از وزن تخم کاهش پیدا کند. در غیراینصورت ممکن است مشکلاتی در جوجه در آوری ایجاد گردد. معمولاً تخم ها به مدت یک هفته جمع آوری و در درجه حرارت و رطوبت مناسب نگهداری شده و سپس تخم های بی نطفه از دستگاه خارج می گردند. در روز سی و هشتم تخم ها به هچر منتقل شده و تا زمان خروج از تخم در دستگاه باقی می مانند. بهتر است جهت خشک شدن و فعالیت نسبی پرنده، به او اجازه داد تا به مدت 6 تا 12 ساعت دردستگاه هچر باقی بماند و سپس خارج گردد. بهداشت دستگاه و سالن جوجه کشی بسیار مهم بوده و بایستی حتی الامکان از ورود افراد متفرقه به محیط جوجه کشی خودداری شود. جوجه ها به هنگام تولد وزنی در حدود 700 تا 1000 گرم دارند. بند ناف توسط آیودین ضدعفونی می گردد. کف بینی های هچری نیز باید اصطکاک کافی داشته باشند تا از بازشدن پاها درجوجه جلوگیری به عمل آید. چنانچه جوجه نتواند از تخم خارج شود بایستی به جوجه کمک شود. این امر نیاز به کسب تجربه کافی داشته و هر گونه مداخله عجولانه سبب نتایج منفی درهچ خواهدشد.

موقعیت مکانی ساختمان جوجه‌کشی:‏
محل قرار گرفتن ساختمان جوجه‌کشی تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد، از جمله آنها می‌توان به عدم استقرار ‏هر نوع مزرعه پرورش طیور تا شعاع 500 متری از ساختمان جوجه‌کشی و در ارتباط با گله‌های مولد فاصله ای حدود ‏‏100 متر را اشاره کرد. در شکل زیر نقشه ساختمان جوجه‌کشی یک مزرعه شترمرغ نمایش داده شده است.‏

 

ساختمان جوجه‌کشی:‏
مواد و تجهیزات مورد استفاده در ساختمان جوجه‌کشی باید قابل تمیز کردن و شستشو با فشار آب زیاد باشند و در ‏اثر استفاده از مواد ضد عفونی کننده دچار خوردگی و فساد نشوند. کف سالن جوجه‌کشی باید فاقد درز و یا برآمدگی ‏باشد تا از تکان شدید تخم‌ها در هنگام حمل و نقل جلوگیری به عمل آید. تمامی اتاقها باید دارای کانال زهکشی و ‏هواکش بوده، گوشه اتاق‌ها گرد و تمام وسایل برقی مورد استفاده در این ساختمان باید در برابر نفوذ آب مقاوم باشند.‏
توجه به اندازه دربها و راهروها نکته مهمی است که در هنگام ساخت باید مد نظر قرار بگیرد چرا که وجود راهروهای ‏تنگ و دربهای باریک در ساختمان باعث ایجاد مشکلات عدیده بخصوص در هنگام تغییر در ابعاد راکها که بر اثر ‏تغییر ماشین ستر و یا هچر ایجاد می‌گردد خواهد شد.‏
کف و دیوارهای اتاق تا سقف باید با کاشی سفید پوشیده شده باشند تا وجود کوچکترین آلودگی در آنها مشخص ‏گردد، هر چند که تمیز بودن سطوح هیچ ارتباطی به پاکی و استریل بودن سطح نخواهد داشت.‏
توجه به کف سازی و ایجاد شیب مناسب سالن در جهت زهکشی‌ها از دیگر مسائل مهم ساختمان جوجه‌کشی است ‏چرا که باقی ماندن آب پس از شستشو علاوه بر اتلاف وقت سبب افزایش بار میکروبی و افزایش هزینه‌های ضدعفونی ‏محل خواهد گردید. به طور کلی نباید در هنگام ساخت و تاسیس ساختمان جوجه‌کشی هیچگونه صرفه جویی صورت ‏گیرد چرا که این امر علاوه بر کاهش تولید و جوجه درآوری منجر به افزایش هزینه‌های جاری در طی سالیان بعد ‏خواهد شد.‏
جمع آوری تخم از آشیانه:‏
شترمرغها به صورت یک روز در میان و معمولاً در بعد از ظهرها تخم می‌گذارند که لازم است این تخمها هر چه ‏سریعتر جمع آوری شده و به سالن جوجه‌کشی منتقل گردند. در مزارع پرورش شترمرغ یکی از تخم‌ها در لانه باقی ‏مانده و بقیه تخمها برداشته می‌شوند، این راهکار ساده شترمرغ را تشویق به تخمگذاری بیشتر می‌نماید. تخمهایی که ‏مدت زمان بیشتری در آشیانه باقی می‌مانند به چند علت از نظر جوجه درآوری ضعیفتر خواهند بود:‏
‏1.‏ غلت خوردن تخم در آشیانه توسط پرندگان بالغ
‏2.‏ در معرض سرما و آلودگی قرار گرفتن تخمها
‏3.‏ نفوذ آلودگی به لابلای منافذ تخم
‏4.‏ قرارگرفتن تخمها در معرض نور خورشید که در نتیجه آن دمای داخل تخم بیش از حد افزایش خواهد یافت.‏
جمع آوری تخم در مزارع شترمرغ لزوماً با دست انجام گرفته و برای این منظور بهتر است برای جمع‌آوری هر تخم از ‏یک دستکش یکبار مصرف و یا یک دستمال کاغذی سالم و تمیز استفاده کرد، دلیل انجام این کار آن است که دست ‏خود کارگر به علت جمع آوری تخمهای متعدد از پن‌های مختلف َالوده شده و برداشت هر تخم احتمال انتقال ‏آلودگی و نفوذ میکروارگانیسمها را به داخل تخمهای دیگر افزایش می‌دهد.‏
در هنگام جابجایی تخمها از هرگونه حرکت شدید و ضربه پرهیز کنید تا نطفۀ تخم دچار آسیب نشود برای رسیدن به ‏این منظور می‌توان از ابرهای فشرده و یا ظرفهای پلاستیکی جهت حمل تخم‌ها به ساختمان جوجه‌کشی استفاده ‏نمود.
ابر فشرده مورد استفاده در انتقال تخم شترمرغ‏
جهت ضد عفونی ابرها در پایان هر روز ابرها را شسته و در اتاق دود قرار داده تا هرگونه آلودگی آنها از بین برود. از ‏مشکلات جمع آوری تخمها در مزارع می‌توان به دسترسی مشکل کارگرها به تخم‌های گذاشته شده در انتهای هر پن ‏اشاره کرد. در نتیجه در برخی از مزارع برای آنکه بتوانند زمان و محل تخم گذاری حیوان را تحت کنترل داشته باشند ‏در زیر سایه‌بان پن، لانۀ تخمگذاری می‌سازند و درون آن تخمی که قبلاً محتویاتش خالی و با مواد دیگر پرشده است ‏قرار می‌دهند تا مرغ را ترغیب به تخمگذاری درآن محل نمایند. در هنگام جمع آوری تخم اطلاعاتی همچون تاریخ ‏تخمگذاری، شمارۀ گروه تولیدمثلی و شمارۀ پن مولد نیز ثبت می‌گردد. بدون این اطلاعات اولیه، الگوی ژنتیکی گله ‏اصلاح نژادی قابل تشخیص نخواهد بود.‏
ورود تخم به جوجه‌کشی:‏
اولین کار پس از ورود تخم‌ها به ساختمان جوجه‌کشی، تمیز و ضدعفونی کردن تخمها است. ورود تخم‌های ‏کثیف به داخل جوجه‌کشی سبب افزایش مرگ و میر جنین و جوجه‌ها خواهد شد، همچنین به علت نفوذ میکروب به ‏داخل پوسته قابلیت هچ پایین آمده و یا جوجه هایی با کیفیت پایین متولد خواهند شد. این قبیل مشکلات سبب افزایش ‏ضایعات هفته اول پرورش خواهد گردید. جهت تمیز کردن و ضدعفونی تخم‌ها می‌توان گرد و غبار و آلودگیهای ‏سطحی تخم را با یک برس نرم، تمیز کرد. تا حد امکان از شستن تخم‌ها با آب بپرهیزید، زیرا این عمل اغلب باعث ‏ترکیدن تخم به علت آلودگی به مایکوپلاسما خواهد شد، چنانچه تخم خیلی کثیف باشد می‌توان آن را با آب گرمی ‏که دمای آن ‏F‏ ˚10بیشتر از دمای خود تخم است شست.‏
روش‌های ضدعفونی تخم‌ها:‏
‏1.‏ استفاده از گاز اوزون
‏2.‏ مه پاشی ماده ضدعفونی کننده مانند‎ virkon-s ‎
‏3.‏ دود دادن با پرمنگنات پتاسیم و فرمالین‏
‏4.‏ ترکیبات کلره
‏5.‏ ترکیبات چهارتایی آمونیوم
‏6.‏ الکل و اسید سیتریک
در هر صورت روشهای اصول بهداشتی در رابطه با تخم همیشه بحث برانگیز بوده است اما آنچه که مشخص است رابطۀ ‏مستقیمی بین ترشح و ترکیدن تخم در ستر با شستشوی تخم وجود دارد.‏
پس از زدودن آلودگی از روی تخمها آنها را به اتاق دود انتقال داده که جهت دود دادن از پرمنگنات پتاسیم وفرمالین ‏استفاده می‌شود (مقدار ماده مورد نیاز جهت ضد عفونی هر متر مکعب شامل 7 گرم پرمنگنات و 14سی سی فرمالین ‏است). در هنگام دود دادن به دمای اتاق توجه کنید، حرارت این اتاق در بهترین حالت‏c˚ 27 و رطوبت نسبی آن 75% ‏توصیه می‌گردد. اتاق دود می‌بایستی کوچک و مطابق با ظرفیت تخم‌ها ساخته شود و دارای مکنده ای قوی بوده تا به ‏سرعت بتواند اتاق را از گاز خالی نماید. برای دود دادن تخم‌ها از ظروف فلزی و یا سفالی استفاده می‌گردد، از به کار ‏گیری ظروف پلاستیکی پرهیز کنید چرا که در اثر حرارت ایجاد شده آب خواهند شد. جهت مخلوط کردن مواد توجه ‏کنید که فرمالین بر روی پرمنگنات باید ریخته شود. زمان دود دادن تخمها حدود 20 دقیقه بوده و برای این کار بهتر ‏است از پریزهای تایمری استفاده گردد تا هیچگاه خطایی در رابطه با روشن کردن هواکشها رخ ندهد. ‏
طول مدت ذخیره کردن تخم در انبار 10-2 روز در دمای‏‎ ‎‏ ‏c˚20-16 و رطوبت نسبی 75-70 % می‌باشد. حفظ درجه ‏حرارت محیطی کمتر از ‏c˚3/18 به ما اجازه می‌دهد که مدت زمان انبار تخم‌ها قبل از انکوباسیون را افزایش دهیم، ‏همچنین نگهداری تخم‌ها در دمای بالای ‏c˚5/20 موجب کوتاه شدن مدت زمان ذخیره سازی تخم در انبار، افزایش ‏متابولیسم و از دست دادن بیش از حد آب تخم می‌گردد. مدت زمان ذخیره سازی تخم‌ها و کیفیت سفیده با هم ‏ارتباط دارند، به گونه‌ای که در اوایل دوره تخمگذاری که کیفیت آلبومین بالا است می‌توان طول مدت نگهداری ‏تخم را افزایش داد و هر چه از دوره تخمگذاری می‌گذرد به علت کاهش کیفیت آلبومین مدت زمان نگهداری تخم ‏شترمرغ در اتاق نگهداری کاهش می‌یابد. به هر صورت تخم بایستی حداقل یک روز دراتاق نگهداری بماند، علت این ‏امر انجام عمل کندلینگ در این اتاق جهت تشخیص کیسه هوایی تخم و کاهش غلظت سفیده است. در طول مدت ‏نگهداری، تخم‌ها یک تا دو بار در روز با زاویه 45 درجه از حالت عمودی چرخانیده می‌شوند تا به حرکت زرده به ‏طرف اتاقک هوایی کمک نماید. ‏
به محض اینکه اتاقک هوایی تخم شترمرغ بر اثر کندل کردن آن مشخص گردید تخمها را بایستی طوری قرار داد که ‏اطاقک هوایی در سمت بالا قرار گرفته و تخم با سطح افق زاویه 45 درجه را تشکیل دهد.
چنانچه تشخیص کیسه هوایی ‏میسر نباشد چرخاندن تخمها بایستی به صورت افقی صورت بگیرد، در این حالت تخمها به صورت افقی خوابانده شده ‏و هر بار 180 درجه می‌چرخند، به طوری که هر بار یک طرف تخم در زیر قرار می‌گیرد. چرخش یکبار در جهت ‏عقربه‌های ساعت و در نوبت بعدی در خلاف جهت عقربه‌های ساعت خواهد بود. ‏
چرخاندن تخمها باید تا حد امکان با ملایمت صورت بگیرد زیرا تخمها نسبت به لرزیدن و تکان خوردن بسیار حساس ‏بوده که این حساسیت در مراحل ابتدایی انکوباسیون بیشتر است، در ضمن داشتن یک دستگاه شمارنده برای ثبت تعداد ‏دفعات چرخش و بازدید روزانه نیز مفید می‌باشد.‏
1 روز قبل از خروج تخمها از اتاق سرد و ورود آنها به دستگاه ستر دمای اتاق را به مرور افزایش داده تا در هنگام ورود ‏تخمها به دستگاه ستر هیچ یک از آنها عرق نکنند، در ضمن در این روز بر روی تخمها برچسب زده می‌شود که حاوی ‏اطلاعاتی نظیر شمارۀ تخم، تاریخ ورود تخم به ستر و... خواهد بود، بهتر است درج اطلاعات تخم در داخل دفاتر ‏جوجه‌کشی در همین روز صورت گیرد که شامل اطلاعاتی نظیر جدول زیر خواهد بود.‏
ردیف شماره ‏تخم شماره ‏والدین تاریخ
تخمگذاری ورود به ‏ستر وزن ‏ستر محل تخم ‏در ستر حذف ‏شدن وزن ‏هچری حذف
هچری وزن ‏تولد تاریخ ‏تولد شماره ‏پلاک
‏12 ساعت پیش از انتقال تخم‌ها به ستر مجددا به آنها دود داده می‌شود. به خاطر داشته باشید که بلافاصله بعد از دود ‏دادن نمی‌توان تخم‌ها را به دستگاه جوجه‌کشی منتقل کرد زیرا این کار باعث آسیب دیدن نطفه خواهد شد. ‏

انتخاب تخم جهت جوجه‌کشی:‏
تمامی تخم‌های تولید شده توسط مادران مولد جهت جوجه‌کشی مناسب نیستند مانند تخم‌های شکسته، کثیف و ‏یا دارای اشکال نامناسب، از ورود این تخم‌ها به جوجه‌کشی پرهیز نمایید. تخم‌های خیلی بزرگ و یا خیلی کوچک ‏قابلیت جوجه درآوری کمتری نسبت به تخم‌های متوسط دارند، همچنین مدت زمان جوجه درآوری تخم‌های خیلی ‏بزرگ طولانی تر از تخم‌های کوچک تر است و به درجه حرارت بالاتری جهت جوجه‌کشی نیاز دارند.‏
دستگاه جوجه‌کشی:‏
انکوباتورها را می‌توان به دو دسته «یک مرحله ای» که در آن همه تخم‌ها با هم و به طور همزمان وارد دستگاه شده ‏و در یک روز از تخم خارج می‌شوند و «چند مرحله ای» که ورود تخم‌ها به ستر و تفریخ تخم‌ها در زمان‌های ‏مختلف صورت می‌گیرد تقسیم‌بندی کرد.‏
از عوامل مؤثر بر جوجه‌کشی موفق می‌توان به ژنتیک و تغذیه مولدین، بهداشت، طراحی صحیح جایگاه مولدین، ‏انتخاب دستگاه جوجه‌کشی مناسب، طراحی صحیح ساختمان جوجه‌کشی اشاره کرد.‏
‏ 4 عامل مهم در انکوباسیون مصنوعی تخم‌های شترمرغ باید مد نظر قرار بگیرد:‏
‏ 1- درجه حرارت
2- رطوبت نسبی
3- تهویه
‏4- چرخش تخم ها
از بین فاکتورهای فوق درجه حرارت انکوباتور مهم ترین فاکتور است. درجه حرارت دستگاه انکوباسیون بینF˚98-90 ‏می‌باشد، اما بهترین درجه حرارت ‏F˚6/97 است، همچنین رطوبت نسبی آن 28-15درصد در جریان هوای زیاد ( 5 تا ‏‏30 بار گردش هوا در ساعت)، غلظت دی اکسید کربن حداکثر 03/0% و غلظت اکسیژن بالای20% باشد. مدت زمان ‏لازم جهت انکوباسیون تخم‌های شترمرغ (از ورود تخم به دستگاه ستر تا ورود به دستگاه هچر) حدود 35-39 روز ‏خواهد بود. درجه حرارت دستگاههای انکوباتور با توجه به موقعیت ساختمان داخلی دستگاه، اندازه و وزن تخم‌ها و ‏تعداد تخمی که در دستگاه قرار می‌گیرد متفاوت خواهد بود.‏
آب در بخش جوجه‌کشی جهت مقاصد شستشو و ایجاد رطوبت در اتاق انکوباسیون مورد استفاده قرار می‌گیرد، این ‏آب باید دارای استاندارد آبهای مورد استفاده انسان باشد، شمارش کلی فرم آب صفر و میزان «کل باکتری موجود در ‏آب» در آن حداقل باشد (200 تا 300 به ازای هر میلی لیتر آب) در غیر این صورت می‌توان به آب کلر زد ‏‏(‏ppm‏5)، حتی در این شرایط نیز باکتری پزودوموناس می‌تواند هنوز زنده بماند و تحت تنوع زیستی تکثیر پیدا کند، ‏بخصوص در تانکرهای ذخیره سازی آب و لوله‌های کهنه آب که محتویات آهن بالایی دارند. حضور باکتری ‏پزودوموناس در آب سبب افزایش ترکیدگی تخم‌ها خواهد شد و محتویات تخم گندیده تا شعاع یک متری تخم‌های ‏دیگر را آلوده میکند.‏
در روز 14 جوجه‌کشی لازم است که تخم‌ها کندل شوند، هدف از این کار مشخص کردن نطفه‌داری تخم‌ها و ‏خروج تخمهای بی نطفه از دستگاه است. تخمها در داخل انکوباتور تحت شیب 45 درجه با سطح افق قرار گرفته به ‏گونه ای که کیسه هوایی به سمت بالا بوده و هر 3 تا 4 ساعت تخم یک دور کامل می‌چرخد. برای اطمینان از گردش ‏تخم‌ها می‌توان از شماره اندازهای موجود بر روی راکها استفاده کرد.‏
اگر تعداد کمی از تخم‌ها بیش از حد رطوبت خود را از دست داده باشند باید آنها را جدا کرده و در دستگاه دیگری ‏با رطوبت بالاتر قرار داد و از طرفی بالا بودن رطوبت داخل انکوباتور نهایتا باعث کاهش از دست رفتن آب درون تخم‏، خیس و پف کردن جوجه‌های هچ شده خواهد شد.‏
کاهش درجه حرارت انکوباتور و ایجاد استرس سرمایی منجر به عقب افتادگی و رشد غیرطبیعی سیستم گردش خون و ‏قلب، کاهش رشد و توسعه غشاهای جنینی و در نتیجه کاهش بازده تنفسی، کاهش استفاده از کیسه زرده و آلبومین می‌‏گردد.‏
بهترین روش جهت مطمئن شدن از مناسب بودن حرارت دستگاه، استفاده از دماسنج‌های فارنهایت می‌باشد. استفاده از ‏اعداد نمایش داده شده توسط نمایشگر دستگاه انکوباتور قابل اعتماد نبوده و سبب بوجود آمدن هچ ناموفق خواهد شد.‏
در طول دوره جوجه‌کشی 15-13% وزن تخم به واسطه تبخیر آب داخل آن و از دست دادن دی‌اکسیدکربن کاهش ‏می‌یابد که این عمل باعث افزایش حجم کیسه هوایی شده به طوری که اندازه کیسه هوایی به 3/1 وسعت فضای داخل ‏تخم شترمرغ در پایان دوره جوجه‌کشی می‌رسد و همین امر باعث تامین اکسیژن لازم جهت تنفس جنین قبل از خروج ‏از تخم می‌گردد. ‏
 
+نوشته شده در ساعت توسط مدیر